In de spirituele en alternatieve wereld kun je er niet omheen: de psoas. Hij wordt vaak de ‘spier van de ziel’ genoemd. Deze term komt uit de koker van de Amerikaanse therapeute Liz Koch. Zij schreef het invloedrijke The Psoas Book en zette de spier hiermee wereldwijd op de kaart in de spirituele en yoga-wereld.
De psoas wordt de ‘spier van de ziel’ genoemd, omdat hij anatomisch direct verbonden is met je overlevingsinstinct. Het is (een van) de eerste spier(en) die aanspant als je schrikt; hij trekt je in de foetushouding om je vitale organen te beschermen. Omdat de psoas ook nog eens verbonden is met je middenrif (en dus je ademhaling), wordt hij in veel stromingen gezien als dé plek waar je diepste angsten en trauma’s zich vastzetten.
De psoas ‘releasen’, door flink in je buik te laten porren, wordt dan ook vaak als behandeling ingezet om je trauma’s op te lossen of los te laten. Maar je voelt hem waarschijnlijk al aankomen: opgeleid als haptotherapeut én sportmasseur en behept met een flinke dosis gezonde scepsis, kijk ik hier toch iets anders tegen aan.
Laten we de anatomische feiten en de logica er eens bij pakken.
Over welke spier hebben we het eigenlijk?
De psoas ligt extreem diep in je buik verstopt. De psoas hecht aan de lendenwervels (L1-L5) en de twaalfde borstwervel (T12), loopt diep door het bekken, komt daar samen met de iliacus en hecht zich vervolgens aan het bovenbeen. De psoas loopt dus van je rugzijde, achter je buikvlies, je darmen en onder drie dikke lagen buikspieren (en vet) langs. Om via de voorkant de psoas te benaderen is dus nagenoeg onmogelijk.
Het is ook nog eens riskant om proberen je psoas spier écht aan te raken. Vlak langs de spier in je buikholte lopen vitale structuren, zoals de grote bekkenslagader en belangrijke zenuwbanen. Daar wil je echt niet met een elleboog, vingers of een harde tool op gaan zitten wroeten.
Voor een mooie 3D weergave van de psoas kun je de video hier eens kijken:
Bij een psoas release wordt er vaak druk gezet, aan de binnenzijde van je bekkenrand (zie foto bovenaan). Maar, dat is niet je psoas, maar je iliacus. Oke, meer naar onderen, boven je schaambeen komen de twee spieren samen en wordt de iliopsoas genoemd. Dat dit pijnlijk is als je erop drukt en verlichting geeft als je weer loslaat, betekent niet dat je trauma vrijkomt, maar dat je weefsels en zenuwen irriteert op een gevoelige plek.
Trauma zit in je systeem
Begrijp me niet verkeerd, je lichaam reageert wel degelijk op stress en trauma. Dat doet het door spanning vast te houden in bepaalde houdingspatronen en gewoontes. Als je constant ‘aan’ staat, past je lichaam zich aan die overlevingstand aan. Je trekt je schouders op, je klemt je kaken op elkaar en je spant onbewust je bekkenbodem en ja, ook je psoas aan.
In die zin worden emoties dus wel opgeslagen in je lichaam, maar dan in de vorm van een verhoogde spanning die je niet meer vanzelf loslaat. Het zit dus niet emotioneel ergens opgelsagen in een specifieke spiervezel, maar je zenuwstelsel blijft in een verhoogde alertheid staan en is vergeten hoe het de uit-knop moet vinden. Over je zenuwstelsel en het stress-systeem een volgende keer meer.
Het is niet alleen stress
De fixatie op de psoas als dé traumaspier is nogal kort door de bocht. Bij stress-reacties zoals de welbekende fight-or-flight doet namelijk je hele lichaam mee. Alles in je lichaam bereidt zich voor om zich weer veilig te kunnen voelen, al je spieren zijn daarbij betrokken. Maar ook je ademhaling, je hartslag, je spijsvertering en je hormoonstelsel doen mee. Waarom zou alleen de psoas dan de “spier van de ziel” zijn?
Daarnaast maken we de psoas-spanning vaak veel mystieker dan die is. Niet alleen stress of trauma heeft invloed, ook onze leefstijl. We zitten tegenwoordig massaal te veel achter een bureau (of op de bank), waardoor de psoas constant verkort is. En ook de huidige fitness-hype speelt een rol. Vooral jongeren trainen vaak en veel met gewichten. Bij oefeningen zoals de squat of deadlift moet de psoas keihard werken om je onderrug te stabiliseren. Als je dan alleen focust op kracht en niet op mobiliteit en ontspanning, raakt de spier overtraind en staat hij 24/7 ‘aan’. Dat voelt strak en ongemakkelijk, maar heeft dus niks met trauma te maken. Het is simpelweg het gevolg van je leefstijl of trainingsschema.
En het energetische verhaal dan?
Vaak krijg ik de reactie dat de psoas ‘energetisch’ wel degelijk trauma opslaat. Oké, ik ontken absoluut niet dat je energie kunt voelen stromen, of juist het ontbreken daarvan. Energie is voelbaar, ook al is het niet altijd zichtbaar. Maar we moeten oppassen dat het label ‘energetisch’ geen vrijbrief wordt voor claims die simpelweg niet aan te tonen zijn.
Wanneer we het over energie in het menselijk lichaam hebben, hangt de definitie er volledig vanaf of je door een medische, natuurkundige of een holistische, of spirituele bril kijkt. Het verwarrende is dat ze hetzelfde woord gebruiken voor iets totaal anders.
Wat we hier ‘energetisch’ noemen, is een vertaling van een diep ingesleten neurobiologisch patroon. Je zenuwstelsel houdt spanning vast en dat voelt zwaar of geblokkeerd. Als je psoas of je bekkenbodem constant aangespannen is, gebeuren er een aantal dingen:
- De doorbloeding wordt minder (minder aanvoer van verse brandstof/zuurstof).
- De zenuwprikkeling is constant hoog (je zenuwstelsel raakt uitgeput).
- Je bewustzijn gaat er naartoe (je voelt dat daar iets “niet stroomt”).
In de energetische wereld zeggen we dan: “De energie is geblokkeerd.” In de nuchtere wereld zeggen we: “Er is een chronische hypertonie (overspanning) die de natuurlijke fysiologie belemmert.”
Het mooie is: beide hebben gelijk.
Energie is in mijn ogen vooral de ‘vloeibaarheid’ van je systeem. Als je zenuwstelsel ontspannen is, je bloed goed stroomt en je ademhaling vrij is, voelt je lichaam energiek en vitaal. Zodra stress de boel vastzet, voelt het als een blokkade.
Als we kijken naar energetisch werk (zoals bij Reiki, acupunctuur of energetische massage), beïnvloeden we eigenlijk de beleving van het lichaam. Door specifieke behandelingen, oefeningen, aanraking en oprechte aandacht breng je energetisch iets teweeg en kan het voelen alsof het weer stroomt in je lichaam; die ervaring ken ik zelf ook. Het haalt de scherpe randjes van de spanning af, maar het herschrijft je verleden niet.
Wat werkt er dan wel?
De psoas is een belangrijke spier, maar laten we alsjeblieft stoppen met hem magische krachten toe te dichten. Je verwerkt geen trauma door in je buik te laten porren of met een hand cirkeltjes boven je buik te draaien. Trauma verwerking vraagt om echte veiligheid, goede begeleiding en het aanleren van nieuwe gewoontes. En een gespannen psoas heeft niet altijd met trauma te maken, wel met stress, of simpelweg een verkeerde levensstijl.
Wat helpt is om de spanning in je heupen, bekkenbodem en middenrif te verminderen. Er loopt een directe lijn tussen die gebieden en je rust-zenuw (de Nervus Vagus). Door je lichaam weer te leren ontspannen, bijvoorbeeld door rustige ademhaling, zachte beweging, stretchen, mediteren, massage of meer aandacht voor de signalen van je lijf, geef je je brein een seintje dat het veilig is. Dat kan uiteindelijk helpen om die ingesleten houdingspatronen te doorbreken en (je psoas) te ontspannen.